Tóm tắt

Đặt vấn đề: Tiền đái tháo đường (tiền ĐTĐ), được định nghĩa là mức đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường típ 2 (ĐTĐ típ 2), là trạng thái nguy cơ cao tiến triển thành bệnh. Quá trình này đặc trưng bởi sự suy giảm dần độ nhạy insulin và chức năng tế bào bêta tụy. Các chỉ số HOMA-IR, HOMA-%B và những chỉ số thay thế mới như TyG được sử dụng để đánh giá kháng insulin và chức năng tế bào bêta. Ở châu Á, bao gồm Việt Nam, ĐTĐ típ 2 thường gặp ngay cả ở người có BMI bình thường, phản ánh vai trò quan trọng của rối loạn chức năng tế bào bêta. Tuy nhiên, dữ liệu trong nước về đặc điểm này còn hạn chế.

Đối tượng, phương pháp: Nghiên cứu cắt ngang trên 280 người tiền ĐTĐ mới phát hiện tại Quảng Bình (7/2022–9/2023). Kháng insulin được xác định bằng HOMA-IR và TyG, chức năng tế bào bêta đánh giá bằng HOMA-%B.

Kết quả: Suy giảm chức năng tế bào bêta tuỵ được ghi nhận ở 78,7% đối tượng, liên quan chặt chẽ với thừa cân–béo phì (OR=16,15; p<0,01) và béo bụng (OR=4,31; p<0,05). Tỷ lệ kháng insulin phát hiện qua TyG cao hơn HOMA-IR (32,5% so với 29,8%). TyG tương quan thuận với HOMA-IR (r=0,395; p<0,001) và liên quan chặt chẽ với triglycerid, non-HDL-C.

Kết luận: Rối loạn chức năng tế bào bêta tuỵ và kháng insulin xuất hiện sớm ở người tiền ĐTĐ Việt Nam, ngay cả khi BMI trung bình thấp, phản ánh đặc điểm “tế bào bêta yếu” của người châu Á. TyG nhạy hơn HOMA-IR trong phát hiện kháng insulin và liên quan mật thiết đến rối loạn lipid máu, trong khi HOMA-%B phản ánh ảnh hưởng của thừa cân và béo bụng. Các chỉ số đơn giản, chi phí thấp như HOMA-%B và TyG có ý nghĩa trong sàng lọc, phát hiện sớm và phân tầng nguy cơ, đồng thời gợi ý sự cần thiết thiết lập ngưỡng chẩn đoán đặc thù cho người Việt Nam.